Trong quá trình phát triển ngành hàng sầu riêng, quy mô vùng trồng và sản lượng chỉ là một phần của câu chuyện. Khi thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, việc tổ chức lại sản xuất, tăng cường liên kết giữa các chủ thể và đầu tư cho khâu sau thu hoạch trở thành yêu cầu quan trọng. Đây cũng là những nội dung được tập trung trao đổi tại Hội nghị Diễn đàn “Kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng – Hệ sinh thái sầu riêng bền vững” diễn ra ngày 16/8 trong khuôn khổ Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026.
Diễn đàn kết nối các chủ thể trong chuỗi sầu riêng
Hội nghị do UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức, với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành Trung ương, lãnh đạo nhiều tỉnh, thành phố trong nước và các địa phương của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
Cùng tham dự còn có các chuyên gia, nhà khoa học, tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng, hợp tác xã và doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, thu mua, chế biến và xuất khẩu sầu riêng.
Việc quy tụ nhiều nhóm chủ thể tại cùng một diễn đàn cho thấy yêu cầu kết nối đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng đối với ngành sầu riêng. Người sản xuất cần thị trường ổn định; doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu đạt chuẩn; hợp tác xã cần nâng cao năng lực tổ chức sản xuất; trong khi thị trường xuất khẩu lại đòi hỏi ngày càng rõ ràng về chất lượng và khả năng truy xuất.
Theo định hướng của hội nghị, các khâu trong chuỗi cần được liên kết chặt chẽ hơn, từ vùng trồng, sản xuất, thu mua, đóng gói đến kiểm định, logistics, chế biến và tiêu thụ.
Vùng sầu riêng lớn đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ
Đắk Lắk hiện là một trong những địa phương có diện tích sầu riêng lớn của cả nước. Năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 41.000 ha sầu riêng, trong đó hơn 26.000 ha cho sản phẩm, sản lượng đạt 446.214 tấn. Năm 2026, sản lượng dự kiến đạt khoảng 500.000 tấn.
Cùng với vùng nguyên liệu, hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu cũng đang được mở rộng. Đến nay, tỉnh có 280 mã số vùng trồng được phê duyệt với diện tích khoảng 7.500 ha; 253 mã số với diện tích khoảng 6.532 ha đang chờ phê duyệt. Toàn tỉnh có 41 cơ sở đóng gói quả tươi xuất khẩu được phê duyệt và 16 cơ sở đóng gói sầu riêng đông lạnh.
Quy mô ngày càng lớn mang lại nhiều cơ hội cho người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp. Tuy nhiên, đây cũng là lúc yêu cầu quản lý vùng nguyên liệu cần được đặt lên hàng đầu.
Mỗi mã số vùng trồng phải gắn với một vùng sản xuất thực tế, có quy trình chăm sóc, ghi chép và kiểm soát rõ ràng. Việc sử dụng mã số đúng quy định không chỉ phục vụ hoạt động xuất khẩu mà còn góp phần bảo vệ uy tín của cả vùng sản xuất.
Tại hội nghị, các đại biểu cũng đề cập đến những vấn đề như mượn, cho thuê hoặc sử dụng không đúng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường thanh tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm.
Đối với các hợp tác xã, đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp. Khi HTX đứng ra tổ chức vùng nguyên liệu, việc kiểm soát quy trình sản xuất, hồ sơ, nhật ký canh tác và truy xuất nguồn gốc cần được thực hiện đồng bộ, tạo nền tảng để liên kết lâu dài với doanh nghiệp.
Chất lượng phải được kiểm soát ngay từ vùng trồng
Một trong những thay đổi rõ nét của thị trường sầu riêng hiện nay là yêu cầu về chất lượng ngày càng cao.
Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 3,86 tỷ USD, tăng hơn 20% so với năm 2024. Trung Quốc tiếp tục là thị trường quan trọng của sầu riêng Đắk Lắk, dự kiến chiếm khoảng 70% tổng sản lượng của tỉnh.
Tuy nhiên, để duy trì thị trường này, sản phẩm phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt. Việc kiểm soát dư lượng, sinh vật gây hại, an toàn thực phẩm, quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc không thể thực hiện ở riêng khâu đóng gói mà cần bắt đầu từ vùng trồng.
Đây là lý do các yêu cầu về ghi chép nhật ký sản xuất, sử dụng vật tư đúng quy định, kiểm soát quá trình chăm sóc và thu hoạch được đặt ra ngày càng rõ ràng.
Đối với người nông dân, việc tuân thủ quy trình không còn chỉ là yêu cầu để hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu. Đó là một phần của quá trình xây dựng vùng nguyên liệu có chất lượng và tạo niềm tin với doanh nghiệp thu mua.
Đẩy mạnh số hóa trong quản lý vùng nguyên liệu
Một hướng đi được tỉnh Đắk Lắk chú trọng là số hóa dữ liệu vùng trồng và cơ sở đóng gói.
Tỉnh đã triển khai chiến dịch cao điểm 300 ngày đêm nhằm số hóa, chuẩn hóa dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết nối hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là bước quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh diện tích và sản lượng sầu riêng ngày càng tăng.
Bản đồ số vùng trồng, nhật ký sản xuất điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc và các thiết bị giám sát vùng nguyên liệu có thể giúp thông tin sản xuất được cập nhật rõ ràng hơn.
Khi dữ liệu được quản lý thống nhất, cơ quan chức năng có thể thuận lợi hơn trong công tác kiểm tra, cảnh báo và xử lý các vấn đề phát sinh. Doanh nghiệp cũng có thêm cơ sở để lựa chọn vùng nguyên liệu phù hợp, trong khi hợp tác xã có thể chứng minh quá trình sản xuất của thành viên một cách minh bạch.
Đối với ngành sầu riêng, chuyển đổi số vì vậy không chỉ là câu chuyện về công nghệ mà còn là giải pháp nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong toàn chuỗi.
Hoàn thiện hạ tầng để giảm áp lực tiêu thụ quả tươi
Bên cạnh sản xuất, khâu sau thu hoạch cũng được xem là một điểm cần tiếp tục đầu tư.
Sản lượng sầu riêng tăng nhanh trong khi thời gian bảo quản quả tươi có giới hạn sẽ tạo áp lực lớn lên hoạt động thu mua và tiêu thụ vào chính vụ. Vì vậy, việc phát triển kho lạnh, logistics, cơ sở kiểm định, chiếu xạ và chế biến sâu có vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm.
Tại hội nghị, nhiều ý kiến tập trung vào việc tháo gỡ những hạn chế về hạ tầng kho lạnh và công nghệ chế biến, đồng thời tăng năng lực kiểm định ngay tại địa phương.
Nếu có hệ thống bảo quản và chế biến phù hợp, sầu riêng không chỉ được tiêu thụ dưới dạng quả tươi mà còn có thể phát triển thêm nhiều sản phẩm chế biến. Điều này góp phần kéo dài thời gian tiêu thụ, đa dạng hóa đầu ra và giảm áp lực khi nguồn cung tăng cao trong cùng một thời điểm.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với quá trình chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, trong đó giá trị được tạo ra ở nhiều công đoạn khác nhau của chuỗi.
Tăng liên kết giữa HTX, doanh nghiệp và người sản xuất
Một nội dung có ý nghĩa đặc biệt đối với các hợp tác xã là yêu cầu xây dựng liên kết ổn định giữa vùng trồng và doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, một vùng nguyên liệu muốn phát triển bền vững cần có sự tham gia của nhiều bên. Người dân có kinh nghiệm và nguồn lực sản xuất; HTX có vai trò tổ chức thành viên và chuẩn hóa quy trình; doanh nghiệp có khả năng kết nối thị trường, thu mua, chế biến và xuất khẩu; các đơn vị khoa học và cung ứng dịch vụ hỗ trợ về kỹ thuật, công nghệ.
Khi các bên cùng tham gia và thống nhất trách nhiệm, chuỗi giá trị sẽ giảm được tình trạng sản xuất riêng lẻ.
Từ góc độ này, HTX không chỉ là đầu mối tập hợp nông dân mà còn có thể trở thành cầu nối giữa vùng sản xuất với doanh nghiệp, góp phần kiểm soát chất lượng, cập nhật thông tin thị trường và tổ chức sản xuất theo yêu cầu của từng đối tác.
Đây là hướng phát triển phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu sầu riêng Đắk Lắk trong thời gian tới.
Gần 9.000 tỷ đồng cam kết hợp tác phát triển chuỗi
Một điểm nhấn của diễn đàn là việc trao 9 bản ghi nhớ hợp tác phát triển chuỗi giá trị ngành hàng sầu riêng bền vững với tổng giá trị gần 9.000 tỷ đồng. Các nội dung hợp tác tập trung vào nhiều lĩnh vực như chợ đầu mối, trung tâm thu mua, kiểm định, chiếu xạ, logistics, kho lạnh, chế biến sâu, nông nghiệp công nghệ cao, truy xuất nguồn gốc và liên kết bao tiêu sản phẩm.
Những cam kết này cho thấy sự quan tâm của doanh nghiệp và nhà đầu tư đối với tiềm năng ngành sầu riêng Đắk Lắk, đồng thời mở thêm cơ hội để địa phương từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất và tiêu thụ.
Cùng với các dự án đầu tư, hoạt động kết nối giữa các đơn vị cung ứng giống, vật tư, kỹ thuật, ngân hàng, doanh nghiệp thu mua, chế biến và tiêu thụ cũng góp phần mở rộng khả năng hình thành các chuỗi liên kết từ đầu vào đến đầu ra.
Hướng đến ngành sầu riêng phát triển theo chiều sâu
Phát biểu tại hội nghị, lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, lấy chất lượng, hiệu quả, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển.
Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị ngành sầu riêng chuyển từ tư duy mùa vụ sang tư duy ngành hàng, từ chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, giá trị và thương hiệu.
Định hướng này đặc biệt cần thiết trong giai đoạn ngành sầu riêng đang phát triển nhanh. Thay vì chỉ quan tâm diện tích và sản lượng, các địa phương và chủ thể sản xuất cần chú trọng hơn đến chất lượng vùng trồng, tính minh bạch của mã số, khả năng truy xuất, năng lực bảo quản, chế biến và sự ổn định của thị trường.
Đối với Đắk Lắk, đây là cơ hội để phát huy lợi thế vùng nguyên liệu đồng thời từng bước hoàn thiện hệ sinh thái ngành hàng.
Hội nghị Diễn đàn “Kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng – Hệ sinh thái sầu riêng bền vững” không chỉ tạo không gian trao đổi giữa các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và người sản xuất mà còn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải liên kết các mắt xích trong chuỗi.
Với các hợp tác xã và vùng sản xuất, hướng đi trong thời gian tới sẽ là tổ chức canh tác chặt chẽ hơn, minh bạch hóa dữ liệu, nâng cao chất lượng và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp. Khi vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, hạ tầng sau thu hoạch được đầu tư và thị trường được mở rộng, giá trị của trái sầu riêng sẽ không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch mà được nâng lên thông qua toàn bộ chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ.
Đây cũng là nền tảng để sầu riêng Đắk Lắk từng bước xây dựng uy tín trên thị trường, nâng cao giá trị nông sản và hướng đến một ngành hàng phát triển ổn định, có trách nhiệm và bền vững hơn.
Một số hình ảnh tại Hội nghị:
